Жасыл экономиканың дамуы тек энергетикамен шектелмейді. Жасыл экономикаға көшу тек мемлекеттің емес, қоғамның ортақ жауапкершілігі. Осы бағытта экологиялық мәдениет пен сананы қалыптастырудың рөлі ерекше. 2024 жылы Білім және ғылым министрлігі мектеп бағдарламасына «экологиялық мәдениет негіздері» пәнін пилоттық түрде енгізді. Бұл бастама оқушыларға табиғатты қорғау мен экологиялық тұрмыс салтын үйретуге бағытталған.
Бұдан бөлек, қоғамдық ұйымдар мен волонтерлік қозғалыстар да белсенділік танытып келеді. Мысалы, «Eco Network» экологиялық қауымдастығы еліміз бойынша «Планета сенен басталады» атты акция өткізіп, тек бір айда 100 тоннадан астам пластик қалдықтарын жинап, қайта өңдеуге жіберген. Осы деректер Қазақстанда жасыл экономиканың дамуы тек үкіметтік бастамалармен емес, азаматтық қоғам мен бизнес өкілдерінің белсенділігімен де қолдау тауып отырғанын көрсетеді.
Жасыл экономика ұғымы бүгінде тек экологиялық емес, инновациялық және әлеуметтік даму тұжырымдамасына айналып отыр. Оның тиімді жүзеге асуы елдің экономикалық құрылымын жаңғыртып, жаңа жұмыс орындарын ашуға, халықтың өмір сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Елімізде соңғы жылдары іске асқан нақты жобалар осының айқын дәлелі. Мәселен, 2024 жылы іске қосылған Жамбыл облысындағы 100 мегаватты қуаттылықтағы күн электр станциясы жыл сайын 150 мың тоннадан астам көмірқышқыл газын атмосфераға шығарылудан сақтайды. Ал Ақмола облысындағы Ерейментау жел электр станциясы аймақтың электр энергиясына деген қажеттілігінің 20 пайызын қамтамасыз етіп отыр.
Соңғы жылдары Қазақстанда экологиялық мәдениетті арттыру бағытында маңызды бастамалар жүзеге асып келеді. Президентіміз «Таза Қазақстан» республикалық акциясы аясында алдыңғы жылы 1 миллионнан астам азамат қатысқанын айтқан еді. Бұл – қоғамның табиғатты қорғауға деген белсенді ұстанымының айғағы. Сондай-ақ жыл сайын елімізде өткізілетін «Эко-жәрмеңке», «Green Weekend» және «Пластиксіз бір күн» сияқты іс-шаралар адамдардың экосана қалыптастыруына үлкен үлес қосуда.
Экологиялық мәдениет тек сенбілікпен шектелмеуі тиіс. Ол адамның күнделікті өмірінде көрініс табуы қажет. Мысалы, тұрмыста қалдықты сұрыптау, қағазды үнемдеу, суды артық пайдаланбау – ұсақ көрінгенмен, үлкен нәтижеге жеткізетін қадамдар. Зерттеулерге сәйкес, егер Қазақстан халқының тек 10 пайызы қалдықты сұрыптау мәдениетін ұстанса, жылына 300 мың тоннаға жуық тұрмыстық қалдық қайта өңделген болар еді. Бұл табиғатты қорғаумен қатар, жаңа жұмыс орындарының ашылуына және экономикалық айналымға миллиардтаған теңге пайда әкеледі.
Жасыл экономиканы дамытудағы басты инвестиция – бұл адам капиталына салынған инвестиция. Өткен оқу жылынан бастап мектептер мен жоғары оқу орындарында экологиялық білім берудің жаңа стандарттары енгізілуде. Мәселен, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Satbayev University және Astana IT University оқу орындары өз бағдарламаларына «Тұрақты даму» пәнін қосқан. Бұл пәндер арқылы студенттер экологиялық жобаларды басқару, энергия тиімділігін арттыру, жасыл бизнес моделін құру сынды практикалық білім алады. Осындай бастамалар болашақ мамандардың экологиялық жауапкершілігін арттырып, елдің ұзақмерзімді дамуына негіз қалайды.
Бұдан бөлек, балабақшалар мен мектептерде экологиялық әдеттерді қалыптастыруға бағытталған түрлі жобалар іске асуда. «EcoKids» бағдарламасы арқылы балалар табиғатпен достық қатынас орнатуды ойын түрінде үйренеді. Бұл – жас ұрпақтың бойында экологиялық ойлаудың қалыптасуының алғашқы қадамы.
Жасыл экономика – тек мемлекеттік бастама емес. Бүгінгі таңда ірі бизнес өкілдері де экологиялық жауапкершілікке бет бұрды. «Kaspi.kz», «Kcell» және «Air Astana» компаниялары өз қызметінде көміртегі ізі мен қағаз тұтынуды азайту жобаларын іске асырып отыр. Мысалы, Kaspi.kz 2024 жылы электронды чек жүйесін енгізу арқылы жылына 2 мың тоннадан астам қағаз үнемдеген. Сонымен қатар, «Samruk-Kazyna» қоры 2026 жылға дейінгі даму стратегиясына экологиялық тиімділік көрсеткішін енгізді. Яғни енді әр еншілес компания өз табысы мен экологиялық әсерін қатар бағалайды. Бұл тәсіл экономика мен экология арасындағы теңгерімді қамтамасыз етеді.
Елімізде Жасыл экономиканың жаңа стратегиялық кезеңі басталды. Онда климаттың өзгеруіне бейімделу, су қауіпсіздігі және көміртегі бейтараптығына көшу мәселелері басты басымдықтардың бірі ретінде айқындалған. Сарапшылардың пікірінше, еліміз 2060 жылға қарай толық көміртегі бейтарап мемлекетке айналуды көздеп отыр. Бұл мақсатқа жету үшін өнеркәсіп, көлік, ауыл шаруашылығы және энергетика салаларында жүйелі реформалар қажет. Мысалы, Еуропалық қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ) Қазақстандағы жасыл жобаларға 2024 жылы 200 миллион еуродан астам инвестиция бөлген. Бұл қаражат негізінен жаңартылатын энергия көздері мен экологиялық инфрақұрылымға бағытталуда.
Жасыл экономика жай ғана экологиялық бағдарлама емес, бұл адамзат өркениетінің жаңа даму философиясы. Ол табиғат пен экономиканы қарама-қарсы қоймай, үйлестіре дамытудың жолын ұсынады. Қазақстан осы бағытта айтарлықтай жетістіктерге жетіп отыр: жаңартылатын энергия көздері көбейіп, экологиялық мәдениет қалыптасып, жасыл қаржы жүйесі дами бастады. Бірақ ең маңыздысы қоғамның экологиялық жауапкершілігі мен өмір салтының өзгеруі. Әрбір азаматтың табиғатты қорғауға қосқан үлесі – елдің болашағына қосқан үлесімен тең. Тұрақты болашақ – табиғатты құрметтеуден, ал жасыл экономика – сол болашаққа апарар сенімді көпір.
